Pierwsze pytanie, które właściciel zadaje przy wycenie firmy, brzmi niemal zawsze tak samo: ile to kosztuje? I niemal zawsze słyszy odpowiedź, która niczego nie wyjaśnia — „to zależy”. Owszem, zależy — ale od konkretnych rzeczy, które można nazwać i policzyć. Poniżej rozkładamy cenę wyceny na czynniki pierwsze.
Pięć czynników, które przesądzają o cenie
Wycena firmy nie ma jednej „cennikowej” stawki, bo nie jest jedną, powtarzalną usługą. Na jej koszt składa się przede wszystkim pięć elementów:
- wielkość i złożoność firmy — inaczej wycenia się jednoosobową działalność, inaczej spółkę z kilkoma liniami biznesowymi i majątkiem w kilku krajach;
- cel wyceny — inny nakład pracy pochłania wycena do wewnętrznej decyzji, a inny raport, który ma obronić się przed sądem lub urzędem skarbowym;
- liczba zastosowanych metod — rzetelny raport zwykle łączy metodę dochodową, porównawczą i majątkową, a każda z nich to osobna analiza;
- dostępność i jakość danych — uporządkowana księgowość skraca pracę, chaos w dokumentach ją wydłuża;
- termin — realizacja „na wczoraj” zawsze kosztuje więcej niż standardowy czas przygotowania raportu.
W praktyce profesjonalna wycena firmy zaczyna się od kilku tysięcy złotych. Przy prostych, mniejszych podmiotach mieści się w dolnych widełkach, przy złożonych spółkach czy sprawach spornych sięga kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu tysięcy. To wciąż ułamek wartości, o której się rozmawia.
Warto rozumieć, że odpowiedź „to zależy” nie jest wymówką. To sygnał, że rzetelny wykonawca chce najpierw poznać firmę i cel, zanim poda cenę — bo wycena firmy produkcyjnej z majątkiem trwałym i wycena spółki usługowej opartej na kontraktach to dwa różne projekty. Gotowa stawka podana bez pytań powinna raczej wzbudzić czujność.
To cel wyceny najmocniej rusza cennik
Z całej piątki to właśnie cel przeważa najbardziej — bo decyduje o tym, jaką odpowiedzialność bierze na siebie osoba podpisująca raport i jak szczegółowy musi być dokument.
Wycena przygotowana do wewnętrznej decyzji właściciela może być prostsza i tańsza. Inaczej wygląda ile kosztuje wycena firmy przed sprzedażą — tu raport staje się narzędziem negocjacyjnym i musi obronić każdą liczbę przed analitykami kupującego. Jeszcze wyżej wyceniana jest praca, której efekt trafia do sądu, do postępowania podatkowego albo do fundacji rodzinnej: taki raport wymaga formy, uzasadnienia i odpowiedzialności, których zwykła analiza wewnętrzna nie ma.
Dlatego dwie firmy o podobnych przychodach mogą zapłacić za wycenę zupełnie różne kwoty — nie dlatego, że ktoś zawyża cenę, tylko dlatego, że jedna potrzebuje orientacyjnej liczby, a druga dokumentu z mocą dowodową.
Kiedy trzeba liczyć się z wyższym kosztem
Są sytuacje, w których cena rośnie w sposób przewidywalny — warto znać je z góry, planując budżet:
- raport na potrzeby sądu lub sporu wspólników — wymaga podpisu z odpowiedzialnością i pełnego uzasadnienia metodologii;
- wycena na cele podatkowe — musi wytrzymać kontrolę urzędu skarbowego;
- sukcesja i fundacja rodzinna — obejmuje często cały majątek i wymaga wyższej precyzji;
- firmy z wartościami niematerialnymi — znak towarowy, patenty czy bazy klientów wycenia się osobno, co zwiększa zakres pracy.
Przykład: dwie firmy, dwie różne ceny
Pokażmy to na dwóch zanonimizowanych przypadkach. Pierwsza firma: usługowa jednoosobowa działalność, przychody 900 tys. zł, cel — orientacyjna wycena przed rozmową z potencjalnym kupującym. Prosty zakres, dwie metody, standardowy termin — koszt w dolnych widełkach rynkowych.
Druga firma: spółka produkcyjna, przychody 8 mln zł, majątek trwały i znak towarowy, cel — raport na potrzeby wejścia inwestora, który musi obronić się przed jego działem finansowym. Trzy metody, osobna wycena wartości niematerialnych, rozbudowane uzasadnienie — koszt kilkukrotnie wyższy niż w pierwszym przypadku.
W obu sytuacjach cena była proporcjonalna do zakresu i stawki, jaka wisiała na transakcji. I w obu wydatek na wycenę był znikomy wobec kwoty, o którą toczyła się gra. Dla pierwszej firmy raport kosztował mniej niż prowizja pośrednika od jednej rozmowy; dla drugiej — ułamek procenta wartości, którą inwestor wnosił do spółki.
Wnioski
Cena wyceny firmy nie bierze się z powietrza — wynika z wielkości firmy, celu, liczby metod, jakości danych i terminu. Największą różnicę robi cel: im większa odpowiedzialność stoi za raportem, tym więcej pracy i tym wyższy koszt. Warto jednak pamiętać o proporcji: wycena to zwykle ułamek wartości transakcji, sporu czy majątku, którego dotyczy. Oszczędzanie na niej najczęściej kończy się stratą znacznie większą niż zaoszczędzona kwota.
O autorze:
Mateusz Laska – Prezes Zarządu Corporate Mind, Doradca Inwestycyjny nr 570, Makler Papierów Wartościowych nr 2931, Rzeczoznawca ds. wyceny środków i megaukładów technicznych nr 2606. Wpisany na listę biegłych sądowych przy Sądzie Okręgowym w Warszawie z zakresu wyceny przedsiębiorstw. Jeden z około 1 000 licencjonowanych doradców inwestycyjnych w Polsce. W trakcie wieloletniej pracy wykonał setki analiz finansowych, wycen i due diligence finansowych.
